# Czy firma musi szkolić pracowników z AI?

> Obowiązek kompetencji w zakresie AI z art. 4 AI Act obowiązuje od 2 lutego 2025 i dotyczy nie tylko dostawców systemów AI, ale też podmiotów stosujących, czyli każdej firmy, która wykorzystuje system AI w działalności zawodowej. Digital Omnibus (rozporządzenie 2026/1744, w mocy od 27 lipca 2026) zmienił jego treść: zamiast zapewniać odpowiedni poziom kompetencji, dostawcy i podmioty stosujące mają podejmować środki, które wspierają rozwój tych kompetencji, a przepis wprost nie wymaga osiągnięcia określonego poziomu przez konkretną osobę. Art. 4 nie ma własnej pozycji w katalogu kar z art. 99 ust. 4, więc wobec typowego podmiotu stosującego sankcja idzie z prawa krajowego. Inaczej jest wobec operatorów objętych wyłączną kompetencją Urzędu ds. AI: dodany przez Digital Omnibus art. 75c ust. 4 poddaje karom z art. 99 ust. 4 naruszenie każdego stosowanego przepisu, wprost także tych w art. 99 ust. 4 niewymienionych.

Autor: Robert Marczyński · Opublikowano: 2026-07-31 · Aktualizacja: 2026-07-31
Kanoniczny URL: https://ekspertodsztucznejinteligencji.pl/odpowiedzi/czy-firma-musi-szkolic-pracownikow-z-ai

## Krótko: obowiązek jest od półtora roku, ale nie nazywa się szkoleniem

Art. 4 AI Act mówi o kompetencjach w zakresie AI i stosuje się od 2 lutego 2025 roku. Nie jest to przepis dla producentów oprogramowania. Adresatami są dostawcy **i podmioty stosujące**, a podmiotem stosującym jest każdy, kto wykorzystuje system AI, nad którym sprawuje kontrolę, poza użyciem czysto prywatnym.

Firma, w której handlowiec pisze oferty modelem językowym, a księgowa wrzuca do niego opis faktury, jest podmiotem stosującym. Nie musi nic zbudować ani kupić licencji korporacyjnej. Wystarczy, że narzędzie jest używane w pracy.

Od razu jedno zastrzeżenie, bo pytanie w tytule jest postawione ostrzej niż przepis. Art. 4 nie mówi o szkoleniach i nie narzuca żadnej formy: nakazuje podejmować środki wspierające rozwój kompetencji. Szkolenie jest jednym ze sposobów wywiązania się z tego obowiązku, najczęściej spotykanym, ale nie jedynym.

W rozmowach z klientami spotykam dwa nieporozumienia naraz. Pierwsze: że to obowiązek na przyszłość, bo AI Act „wchodzi w 2026 roku”. Drugie: że dotyczy firm technologicznych. Oba są nietrafione i oba wynikają z tego, że rozporządzenie wchodzi w życie etapami, a ten etap minął najwcześniej.

## Co dokładnie zmienił Digital Omnibus

To ważne, bo większość omówień w sieci cytuje brzmienie sprzed nowelizacji. Rozporządzenie 2026/1744, opublikowane 24 lipca 2026 i obowiązujące od 27 lipca 2026, nadało art. 4 nową treść. Zmiana idzie w stronę złagodzenia.

Wersja pierwotna kazała podejmować środki w celu zapewnienia, „w możliwie największym stopniu”, odpowiedniego poziomu kompetencji. Wersja obowiązująca każe podejmować środki, „które wspierają rozwój” kompetencji, i dodaje zdanie rozstrzygające spór, który toczył się od roku:

> Taki obowiązek nie oznacza, że dostawcy lub podmioty mają zapewniać osiągnięcie określonego poziomu kompetencji w zakresie AI przez poszczególne osoby.

Praktyczny skutek jest taki, że nikt nie będzie sprawdzał, czy Pani Krysia z księgowości zdała test. Sprawdzalne jest natomiast, czy firma cokolwiek zrobiła. Obowiązek starannego działania to nadal obowiązek, tylko mierzy się go po środkach, nie po wyniku.

Nowy art. 4 dostał też dwa ustępy, których w pierwotnej wersji nie było. Ust. 2 zobowiązuje Komisję i państwa członkowskie do wspierania firm, zwłaszcza małych i średnich, i zapowiada publikację praktycznych przykładów spełnienia obowiązku na jednolitej platformie informacyjnej. Ust. 3 zapowiada zalecenia Rady ds. AI z uwzględnieniem europejskich ram kompetencji. Dla firmy, która chce mieć punkt odniesienia zamiast własnej interpretacji, to zapowiedź materiału do wykorzystania.

## Kto realnie odpowiada za brak kompetencji

Tu przechodzimy do części, którą pomija się najczęściej. Art. 4 nie ma własnego pułapu kary.

Katalog naruszeń zagrożonych administracyjną karą pieniężną do 15 mln euro albo 3% światowego rocznego obrotu jest w art. 99 ust. 4 i jest wyliczeniem konkretnych przepisów: obowiązki dostawców z art. 16, upoważnionych przedstawicieli z art. 22, importerów z art. 23, dystrybutorów z art. 24, podmiotów stosujących z art. 26, jednostek notyfikowanych oraz obowiązki przejrzystości z art. 50. Digital Omnibus dopisał do tej listy obowiązki współpracy w łańcuchu wartości z art. 25 ust. 2 i 4. Art. 4 w tym katalogu nie występuje ani przed nowelizacją, ani po niej. Warto przy tym pamiętać, że część wymienionych tam przepisów, w tym art. 25 i 26, zacznie się stosować dopiero w grudniu 2027 i w sierpniu 2028.

Jest przy tym wyjątek, który zmienia obraz dla części adresatów. Digital Omnibus dodał do rozporządzenia art. 75c, a jego ust. 4 stanowi, że administracyjnym karom pieniężnym z art. 99 ust. 4 podlega „naruszenie przepisu niniejszego rozporządzenia mającego zastosowanie, w tym przepisów niewymienionych w art. 99 ust. 4”. Dotyczy to jednak wyłącznie operatorów objętych wyłączną kompetencją Urzędu ds. AI, a ten sam Digital Omnibus przepisał art. 75 ust. 1 na nowo. W obecnym brzmieniu obejmuje on dwie grupy: systemy oparte na modelu ogólnego przeznaczenia, gdy model i system powstają u tego samego dostawcy albo u dostawców z tego samego przedsiębiorstwa (z czterema wyłączeniami, między innymi dla produktów z załącznika I i dla systemów wymiaru sprawiedliwości), oraz systemy będące bardzo dużą platformą internetową lub wyszukiwarką albo z nimi zintegrowane.

Rozstrzygające jest ostatnie zdanie tego przepisu: wyłączna kompetencja dotyczy dostawców tych systemów, a podmiotów stosujących tylko wtedy, gdy są one równocześnie dostawcami albo należą do tego samego przedsiębiorstwa co dostawca. Dla zwykłej firmy, która model kupuje, a nie buduje, ta droga nie ma więc zastosowania.

Nie znaczy to jednak, że wobec pozostałych przepis jest pusty. Ta sama nowelizacja przeredagowała art. 99 ust. 1 i to zdanie jest teraz mocniejsze niż wcześniej: państwa członkowskie ustanawiają przepisy o karach i innych środkach egzekwowania, które mogą obejmować administracyjne kary pieniężne, mające zastosowanie w przypadku **wszelkich** naruszeń rozporządzenia. Sankcja za art. 4 istnieje więc na poziomie krajowym, a nie unijnym, i tam trzeba jej szukać. W Polsce nadzór nad stosowaniem przepisów o AI przejmuje Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji; terminy i konstrukcję nadzoru opisuję w tekście o [krajowej ustawie o systemach AI](/blog/ustawa-o-sztucznej-inteligencji-2026).

Jest jeszcze druga droga, na razie zamknięta. Art. 26 ust. 2 każe podmiotowi stosującemu system wysokiego ryzyka powierzyć nadzór ze strony człowieka osobom, które mają „niezbędne kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia”, a art. 26 znajduje się w katalogu karnym z pełnym pułapem. Brak kompetencji przestanie wtedy być kwestią art. 4 i stanie się naruszeniem przepisu zagrożonego karą.

Słowo „przestanie” jest tu istotne. Art. 25 i 26 leżą w rozdziale III sekcja 3, a Digital Omnibus przesunął stosowanie sekcji 1–3 tego rozdziału na 2 grudnia 2027 dla systemów z załącznika III i na 2 sierpnia 2028 dla systemów wbudowanych w produkty objęte prawem produktowym. Na dziś ta droga jeszcze nie działa; pełny rozkład przesuniętych terminów opisuję w tekście o [nowych terminach po Digital Omnibus](/blog/ai-act-digital-omnibus-nowe-terminy).

## Czym nie jest szkolenie z AI

Najczęstsza reakcja na ten obowiązek to jednorazowe spotkanie o tym, jak wpisywać polecenia. To nie odpowiada na żadne z pytań, które realnie tworzą ryzyko.

Pracownik, który nie wie, że treść zapytania wychodzi na cudzą infrastrukturę, wyśle tam korespondencję z klientem. Pracownik, który nie rozumie, dlaczego model bywa najbardziej przekonujący akurat wtedy, gdy zmyśla, przepisze wymyśloną podstawę prawną do pisma. Obsługa interfejsu nie ma z tym nic wspólnego.

Zakres, który uważam za minimum przy zwykłej firmie korzystającej z modeli językowych:

- skąd bierze się odpowiedź modelu i dlaczego pewność tonu nie oznacza poprawności,
- co wolno mu wysłać, a czego nie, z konkretnymi przykładami z tej firmy, nie ogólnymi,
- kiedy wynik wymaga sprawdzenia przez człowieka i po czym poznać, że wymaga,
- gdzie zgłosić, że narzędzie zrobiło coś nieoczekiwanego.

Ostatni punkt bywa lekceważony, a jest tym, który zamienia szkolenie w system. Bez ścieżki zgłoszeń firma dowiaduje się o błędach modelu od klienta.

## Jak to udokumentować

Skoro obowiązek mierzy się środkami, dokumentacja jest jedynym dowodem, że środki były. Nie trzeba do tego systemu zarządzania szkoleniami.

W praktyce wystarczy komplet czterech rzeczy: krótka polityka korzystania z AI ze wskazaniem narzędzi dopuszczonych i zabronionych, lista osób objętych szkoleniem z datą, materiał, który dostali, oraz zapis, kiedy zaplanowano następne przejście. Do tego wpis narzędzia do rejestru czynności przetwarzania, jeśli przez model przechodzą dane osobowe — to już obowiązek z innego przepisu, opisany w tekście o [RODO przy korzystaniu z modeli](/odpowiedzi/rodo-a-sztuczna-inteligencja-w-firmie).

Firmy, które zaczynają od tej dokumentacji zamiast od szkolenia, zwykle odkrywają przy okazji coś ciekawszego: że nie wiedzą, z ilu narzędzi AI korzystają ich ludzie. To osobny problem, opisany w danych o [korzystaniu z AI poza wiedzą pracodawcy](/blog/shadow-ai-w-polskich-firmach-dane), i lepiej rozwiązać go przed szkoleniem niż po.

## Zastrzeżenie

To omówienie z perspektywy praktyki wdrożeniowej, nie porada prawna. Przytoczone brzmienia pochodzą z tekstów opublikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i są linkowane w źródłach. Ocena, czy konkretny system w konkretnej firmie jest systemem wysokiego ryzyka, oraz konstrukcja odpowiedzialności w umowach to praca dla prawnika.

## Najczęstsze pytania

**Od kiedy obowiązuje obowiązek kompetencji AI?**

Od 2 lutego 2025. Art. 4 należy do rozdziału I rozporządzenia 2024/1689, a art. 113 akapit trzeci lit. a) każe stosować rozdziały I i II właśnie od tej daty. To jeden z dwóch obowiązków, które zaczęły działać najwcześniej, obok zakazanych praktyk z art. 5.

**Czy obowiązek dotyczy firmy, która tylko korzysta z ChatGPT?**

Tak, jeśli korzysta z niego zawodowo. Art. 4 wymienia dostawców i podmioty stosujące, a podmiot stosujący to według art. 3 pkt 4 osoba fizyczna lub prawna, organ publiczny, agencja albo inny podmiot wykorzystujący system AI, nad którym sprawuje kontrolę. Definicja wyłącza wyłącznie wykorzystanie w ramach osobistej działalności pozazawodowej. Firma, w której pracownicy używają modelu do pracy, jest podmiotem stosującym niezależnie od tego, czy sama cokolwiek zbudowała.

**Czy trzeba mieć certyfikat albo zdany egzamin?**

Nie. Przepis nie wymienia żadnej formy potwierdzenia i po nowelizacji wprost stwierdza, że obowiązek nie oznacza zapewnienia osiągnięcia określonego poziomu kompetencji przez poszczególne osoby. Miarą jest adekwatność środków do kontekstu: inaczej wygląda przy modelu podpowiadającym treść maila, inaczej przy systemie wspierającym decyzje kadrowe.

**Jaka kara grozi za brak szkoleń z AI?**

Rozporządzenie nie przypisuje art. 4 własnego pułapu administracyjnej kary pieniężnej. Katalog w art. 99 ust. 4, obwarowany kwotą do 15 mln euro lub 3% światowego obrotu, wymienia obowiązki z art. 16, 22, 23, 24, 25 ust. 2 i 4, 26, 31, 33, 34 oraz 50, i art. 4 w nim nie występuje. Za to art. 99 ust. 1 w brzmieniu nadanym przez Digital Omnibus każe państwom członkowskim ustanowić kary za wszelkie naruszenia rozporządzenia, więc sankcja idzie z prawa krajowego. W Polsce nadzór przejmuje Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Obowiązki dotyczące systemów wysokiego ryzyka, w tym art. 26, zaczną się stosować od 2 grudnia 2027 dla systemów z załącznika III i od 2 sierpnia 2028 dla systemów wbudowanych w produkty objęte prawem produktowym (załącznik I). Osobna droga istnieje wobec operatorów objętych wyłączną kompetencją Urzędu ds. AI z art. 75 ust. 1: dodany przez Digital Omnibus art. 75c ust. 4 poddaje karom z art. 99 ust. 4 naruszenie każdego stosowanego przepisu, także tych w tym katalogu niewymienionych.

**Czy szkolenie z obsługi konkretnego narzędzia wystarcza?**

Zwykle nie, bo przepis mówi o kompetencjach w zakresie AI, nie o obsłudze interfejsu. Instruktaż z klikania nie odpowiada na pytania, które decydują o ryzyku: skąd model bierze treść odpowiedzi, dlaczego bywa pewny siebie przy błędzie, co wolno mu wysłać, a czego nie, i kiedy człowiek ma jego wynik odrzucić.


## Źródła

- EUR-Lex — rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 4, art. 3 pkt 4, art. 26, art. 99 i art. 113 (tekst polski): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202401689
- EUR-Lex — rozporządzenie (UE) 2026/1744 (Digital Omnibus): pkt 5 zmieniający art. 4, pkt 31 zmieniający art. 75, pkt 38 zmieniający art. 99 oraz dodany art. 75c (kary nakładane przez Urząd ds. AI): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202601744