Fałszywa odpowiedź AI o firmie. Czy można pozwać Google albo OpenAI?

Krótka odpowiedź: można, ale w Polsce nikt jeszcze tego nie przeszedł do końca. Firma ma ochronę dóbr osobistych z Kodeksu cywilnego, a osoba fizyczna dodatkowo prawo do sprostowania z RODO. Skarga do Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), możliwa od 28 października 2026 roku, w takiej sprawie nie pomoże: nie służy do prostowania odpowiedzi, a ChatGPT i przeglądy AI Google nadzoruje wyłącznie unijny Urząd ds. AI. Najświeższy sygnał przyszedł ze Stanów Zjednoczonych: 14 września 2026 roku sąd federalny w Illinois odmówił oddalenia pozwu przeciw Google w części dotyczącej dwóch przeglądów AI Overviews, które opisywały powoda jako odsiadującego dożywocie, w jednym przypadku za zabójstwo trzech kobiet. Sąd uznał, że te przeglądy można rozsądnie odczytać jako stwierdzenia faktów, a nie opinie, i że samo wskazanie źródła tego nie zmienia; czy przy przeglądach było ostrzeżenie o błędach, zostawił do ustalenia w dalszym toku sprawy.

Co orzekł sąd w sprawie Keene'a przeciw Google

Sąd odmówił 14 września 2026 roku oddalenia pozwu w części dotyczącej dwóch z czterech przeglądów i zostawił sprawę w toku; żeby zrozumieć dlaczego, trzeba znać tło. James Keene przyznał się w 1997 roku do udziału w handlu narkotykami, dostał dziesięć lat, a jako informator FBI pomógł skazać Larry'ego Halla, podejrzewanego o serię zabójstw; skazanie Keene'a zostało później zatarte, a jego historia stała się serialem Apple TV. Między 24 maja a 27 czerwca 2025 roku co najmniej cztery przeglądy AI w Google pisały o jego wyroku: trzy z nich, pierwszy, drugi i czwarty w numeracji sądu, opisywały go jako odsiadującego dożywocie bez prawa do zwolnienia, w jednym przypadku za zabójstwo trzech kobiet, a trzeci jako skazanego za handel narkotykami, co sąd uznał później za zasadniczo prawdziwe. Każdy przegląd cytował stronę Wikipedii i linkował do niej, ale fałszywych twierdzeń z przeglądów strona nie zawierała. Keene skarżył się Google 27 maja, 31 maja i po 27 czerwca, a 25 maja wysłał formularz zgłoszenia prawnego, który Google samo załączyło do akt; według pozwu po każdej skardze Google przepraszało.

Sędzia Thomas M. Durkin odmówił 14 września 2026 roku oddalenia pozwu w części dotyczącej dwóch pierwszych przeglądów, a w części dotyczącej dwóch pozostałych pozew oddalił z możliwością poprawienia do 13 października: przy trzecim, bo przegląd był zasadniczo prawdziwy, przy czwartym, bo pozew nie twierdził, że ktoś trzeci go zobaczył. W uzasadnieniu stoją trzy zdania, które będą cytowane w innych sprawach. Zwykły użytkownik wpisujący w Google pytanie o majątek Keene'a szuka informacji o faktach, a nie dzieła AI. Samo wskazanie źródła przy twierdzeniu nie zamienia tego twierdzenia z faktu w opinię. I najciekawsze: wskazując, że twierdzenia z przeglądów da się obiektywnie zweryfikować, Google przyznaje dokładnie to, przeciw czemu argumentuje, czyli że są to twierdzenia o faktach. Czy przy przeglądzie było ostrzeżenie o możliwych błędach, sąd uznał za kwestię faktyczną do ustalenia później.

Druga część orzeczenia dotyczy zgłoszeń. Google samo załączyło formularz zgłoszenia prawnego, który Keene wypełnił 25 maja 2025 roku. Sąd uznał, że albo zgłoszenie dotarło do człowieka w Google, co może świadczyć o wiedzy o fałszu, albo żaden człowiek go nie przejrzał, co może świadczyć o lekkomyślnym lekceważeniu prawdy; w obu wariantach powód wystarczająco uprawdopodobnił złą wolę wymaganą w amerykańskim prawie o zniesławieniu osób publicznych. O sekcji 230, która chroni platformy przed odpowiedzialnością za cudze treści, w orzeczeniu nie ma ani słowa i z uzasadnienia nie wynika, by Google ją podnosiło. Publicznego oświadczenia Google po orzeczeniu nie znalazłem (stan na 22 września 2026); w piśmie procesowym firma opisywała przeglądy jako streszczenia podatne na błędy i punkt wyjścia do dalszych poszukiwań.

Inne sprawy: od Waltersa do Monachium

Wynik zależy od etapu sprawy i od tego, co czytelnik wiedział o ostrzeżeniach. Mark Walters, prezenter radiowy, pozwał OpenAI po tym, jak ChatGPT napisał dziennikarzowi, że pozew, o który ten pytał, oskarża Waltersa o defraudację pieniędzy organizacji Second Amendment Foundation; pozew nie zawierał takich zarzutów. Sąd w hrabstwie Gwinnett w Georgii wydał 19 maja 2025 roku wyrok bez rozprawy na korzyść OpenAI z trzech niezależnych powodów: rozsądny czytelnik w sytuacji tego dziennikarza, który widział ostrzeżenia o możliwych błędach i sam sprawdzał odpowiedź, nie mógł uznać jej za stwierdzenie faktów; Walters jako osoba publiczna nie wykazał złej woli; zeznał też, że nie poniósł szkody.

Różnica między sprawą Starbucka a sprawą Waltersa jest procesowa i faktyczna, nie produktowa, bo w obu chodziło o czatboty. Robby Starbuck pozwał Google w Delaware za odpowiedzi czatbota Bard, a od 2024 roku Gemini i Gemmy; sędzia Meghan A. Adams odmówiła 24 lipca 2026 roku oddalenia pozwu, pisząc, że sprawa wkracza na nowy obszar prawa o zniesławieniu, że ocena ostrzeżeń wymaga pełniejszego materiału, że sprawę Waltersa rozstrzygnięto po postępowaniu dowodowym, a nie na etapie wniosku o oddalenie, i że odmowa sprostowania fałszywego twierdzenia może wskazywać na złą wolę. Wcześniejszą sprawę Starbucka przeciw Mecie zakończyła w sierpniu 2025 roku ugoda o nieujawnionych warunkach. Firma Wolf River Electric z Minnesoty pozwała Google w marcu 2025 roku za przegląd twierdzący, że prokurator generalny stanu pozwał ją za nieuczciwe praktyki; sąd federalny zwrócił w styczniu 2026 roku sprawę do sądu stanowego, bo Google spóźniło się z przeniesieniem, a orzeczenia co do meritum nie znalazłem.

W Niemczech sąd w Monachium poszedł dalej niż we wrześniu 2025 roku sąd we Frankfurcie nad Menem, który uznał, że odpowiedzialność za AI Overviews nie jest z góry wykluczona, ale wniosek o zakaz oddalił. Landgericht München I wydał 28 maja 2026 roku wyrok w postępowaniu zabezpieczającym, zakazujący Google rozpowszechniania w AI Overviews fałszywych twierdzeń o dwóch monachijskich wydawnictwach, które przegląd opisywał jako znane z nierzetelnych praktyk i pułapek abonamentowych. Sąd napisał, że przegląd AI formułuje samodzielne, nowe wypowiedzi oparte na ocenie i powiązaniu treści z różnych stron, więc Google odpowiada za nie bezpośrednio, jak za własne twierdzenia. Google wniosło apelację, po czym strony zakończyły spór ugodą, więc wyrok stał się bezprzedmiotowy, choć jego uzasadnienie jest dostępne w bawarskiej bazie orzeczeń. W Kanadzie muzyk Ashley MacIsaac pozwał Google w lutym 2026 roku za przegląd przypisujący mu wyroki za przestępstwa seksualne i wycofał pozew w lipcu bez podania przyczyn.

Co ma firma w polskim prawie

Podstawę roszczeń daje spółce na razie tylko Kodeks cywilny. Art. 23 chroni dobra osobiste człowieka, w tym cześć, nazwisko i wizerunek, a art. 43 nakazuje stosować te przepisy odpowiednio do osób prawnych; dla spółki liczy się renoma i dobre imię. Inaczej jest z przedsiębiorcą prowadzącym jednoosobową działalność: z mocy art. 43⁴ jego firmą jest jego imię i nazwisko, więc nieprawda o firmie jest nieprawdą o nim samym i przysługuje mu także droga z RODO opisana niżej. Art. 24 daje trzy roszczenia: żądanie zaniechania działania, które zagraża dobru osobistemu, żądanie usunięcia skutków naruszenia, w szczególności przez oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, oraz zadośćuczynienie pieniężne albo zapłatę na cel społeczny; przy szkodzie majątkowej dochodzi odszkodowanie na zasadach ogólnych. Bezprawność działania jest domniemana, więc to pozwany musi wykazać, że działał zgodnie z prawem.

Pytania otwarte są dwa i żaden polski sąd na nie dotąd nie odpowiedział: czy odpowiedź wygenerowana przez model jest „działaniem” dostawcy w rozumieniu art. 24 i kto jest właściwym pozwanym, gdy usługę świadczy spółka irlandzka. Sąd w Monachium odpowiedział na pierwsze twierdząco, a jego rozumowanie, że model formułuje nową, własną wypowiedź, da się przenieść na grunt polski, choć nie wiąże polskiego sądu. Polskie orzeczenia z 2026 roku dotyczące użycia AI, na które trafiłem, w tym dwa wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny, mówią o czym innym: o pełnomocnikach, którzy wkleili do pism zmyślone przez model orzeczenia. Nie są precedensem w sprawach o zniesławienie.

Co ma osoba fizyczna: RODO i skargi, które wciąż czekają

Osoba fizyczna ma więcej narzędzi, ale żadna ze znanych skarg o nieprawdziwe odpowiedzi ChatGPT nie skończyła się dotąd ogłoszonym rozstrzygnięciem. Art. 5 ust. 1 lit. d RODO wymaga, by dane były prawidłowe, a administrator podjął rozsądne działania, żeby dane nieprawidłowe niezwłocznie usunąć lub sprostować; art. 16 daje prawo żądania sprostowania, art. 17 usunięcia danych przetwarzanych niezgodnie z prawem. Grupa robocza EROD ds. ChatGPT napisała w raporcie z 23 maja 2024 roku, że model może produkować zmyślone wyniki, które użytkownicy prawdopodobnie wezmą za prawdziwe, także w odniesieniu do osób, a środki przejrzystości, choć pożyteczne, nie wystarczają do spełnienia zasady prawidłowości.

Na tym stoją skargi noyb: austriacka z 29 kwietnia 2024 roku, w której OpenAI miało odpowiedzieć, że dokładność faktograficzna dużych modeli pozostaje przedmiotem badań, i norweska z 20 marca 2025 roku w sprawie Arvego Hjalmara Holmena, którego ChatGPT opisał jako zabójcę własnych dzieci. Obie są w toku, organem wiodącym dla OpenAI jest irlandzki DPC, a noyb szacuje czas rozpoznania na lata. Polski wątek jest starszy: UODO poinformował 20 września 2023 roku o skardze na to, że ChatGPT wygenerował nieprawdziwe informacje o skarżącym, a OpenAI nie zrealizowało prośby o sprostowanie; wyniku tego postępowania urząd nie opublikował. Kara 15 mln euro, którą włoski Garante nałożył na OpenAI decyzją z 2 listopada 2024 roku, ogłoszoną w grudniu, dotyczyła podstawy prawnej treningu i przejrzystości, nie prawidłowości odpowiedzi, i została w marcu 2026 roku uchylona przez sąd w Rzymie z powodu niewłaściwości organu.

Czy skarga do KRiBSI coś da

Do prostowania odpowiedzi nie. Ustawa z 3 lipca 2026 roku o systemach sztucznej inteligencji, ogłoszona 27 lipca, przewiduje w art. 59 skargę do Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, którą może złożyć osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna, w postaci elektronicznej. Rozdział ze skargą wchodzi w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia, czyli 28 października 2026 roku. Skarga musi jednak zawierać opis faktów i powody, dla których skarżący uważa, że doszło do naruszenia rozporządzenia 2024/1689 albo ustawy. Nieprawdziwa odpowiedź o firmie sama w sobie takim naruszeniem nie jest, a ustawa nie zna trybu sprostowania odpowiedzi AI. Poza tym skarga na ChatGPT albo przeglądy AI Google trafiłaby pod zły adres. Systemy zbudowane przez dostawcę na własnym modelu ogólnego przeznaczenia albo zintegrowane z bardzo dużą wyszukiwarką nadzoruje wyłącznie unijny Urząd ds. AI (art. 75 ust. 1 rozporządzenia 2024/1689 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem 2026/1744), więc KRiBSI nie jest dla nich organem nadzoru. Co ustawa daje, a czego nie, rozpisałem osobno.

Co zrobić krok po kroku

Najpierw dowód, bo tej samej odpowiedzi AI może później nie dać się odtworzyć: zrzut ekranu z datą, dokładne brzmienie zapytania, widoczne źródło, które odpowiedź cytuje, i sprawdzenie, czy źródło zawiera to twierdzenie. W sprawie Keene'a sąd odrzucił argument Google, że link do Wikipedii z poprawną treścią pozwalał użytkownikowi łatwo wykryć błąd: samo podanie źródła nie zamienia twierdzenia w opinię, a wielu zwykłych użytkowników, którzy nie mają powodu wątpić w przegląd, do źródła nie zajrzy. Rozjazd między przeglądem a cytowaną stroną pokazuje, że twierdzenie nie ma oparcia we wskazanym źródle; sam fałsz trzeba wykazać osobno, na przykład odpisem z KRS, dokumentami albo wyrokiem, bo źródło może o sprawie po prostu milczeć.

Potem zgłoszenie, i to ono buduje sprawę. W Google są dwie drogi: przycisk zgłaszania problemu pod przeglądem, gdzie Google samo pisze, że przeglądy mogą się mylić, oraz formularz zgłoszenia prawnego z kategorią zniesławienia dotyczącego osoby albo firmy; Keene użył tej drugiej drogi. W OpenAI jest formularz, w którym osoba, której dane dotyczą, może wnieść o niewyświetlanie w odpowiedziach ChatGPT informacji nieprawidłowych, nadmiernych albo nieaktualnych, z zastrzeżeniem, że OpenAI zestawia prywatność z wolnością wypowiedzi i interesem publicznym. Firma, której ta droga nie dotyczy, zgłasza odpowiedź przez formularz zgłaszania treści nielegalnych, który OpenAI prowadzi na podstawie art. 16 aktu o usługach cyfrowych, albo w samym czacie, oceniając ją kciukiem w dół i wybierając kategorię zgłoszenia prawnego. Zgłoszenie z datą jest później dowodem, że dostawcę powiadomiono, a dalsze wyświetlanie nieprawdy może świadczyć o świadomości fałszu albo o braku kontroli człowieka; sądy w Illinois i Delaware uznały na tej podstawie zarzut złej woli za wiarygodny, a polski art. 24 zadziała tym łatwiej, im dłużej po zgłoszeniu nieprawda pozostanie w obiegu.

Dopiero po braku reakcji wezwanie przedsądowe z żądaniem zaniechania i oświadczenia, a po nim pozew o ochronę dóbr osobistych; osoba fizyczna może równolegle złożyć do UODO skargę z art. 77 RODO, gdy administrator nie uwzględni żądania sprostowania z art. 16. Zanim firma wyda na to pieniądze, warto sprawdzić, dlaczego asystenci mówią o niej to, co mówią: część nieprawdy bierze się z przestarzałych albo sprzecznych informacji na własnych stronach firmy, a te da się poprawić bez sądu. To nie jest porada prawna; w konkretnej sprawie decyduje prawnik, który zna akta.