Ile miejsc pracy zlikwidowała AI?

Krótka odpowiedź: 120 136 zapowiedzianych zwolnień w Stanach Zjednoczonych do września 2026. W tylu przypadkach pracodawcy podali sztuczną inteligencję jako powód. To około 21 procent wszystkich zapowiedzianych zwolnień. W sierpniu i wrześniu AI nie była jednak już głównym powodem miesiąca. Dla Polski nikt takiej liczby nie zbiera.

Ta liczba wymaga kilku zastrzeżeń, bez których znaczy co innego, niż się wydaje.

Skąd pochodzi jedyna regularna liczba

Comiesięczne raporty publikuje Challenger, Gray & Christmas, amerykańska firma doradztwa personalnego, która od dziesięcioleci zlicza zapowiedziane zwolnienia i przypisuje im powód.

Do września 2026 AI zebrała 120 136 wskazań, około 21 procent wszystkich cięć w tym roku. W całym 2025 było ich 54 836. Raport lipcowy podawał 184 538 wskazań od 2023 roku, odkąd ten powód jest śledzony osobno; po doliczeniu sierpnia i września wychodzi z moich obliczeń około 192 tysięcy.

Czy AI wciąż prowadzi

Od marca do lipca 2026 AI była w tych raportach najczęściej podawanym powodem w każdym miesiącu. W sierpniu spadła na czwarte miejsce z 3462 zwolnieniami, najmniejszą liczbą od grudnia 2025, a Challenger napisał wprost, że to koniec pięciomiesięcznej serii. We wrześniu była piąta z 3961 zwolnieniami, czyli około 9 procent cięć miesiąca, a na czele stały warunki rynkowe i gospodarcze.

W ujęciu narastającym AI pozostaje powodem numer jeden, ale jej przewaga nad drugimi w kolejności warunkami rynkowymi i gospodarczymi stopniała do około 6 tysięcy zwolnień (120 136 wobec 114 124). Udział AI maleje: około 24 procent cięć roku do lipca, 22 procent do sierpnia, 21 procent do września. Nagłówek „AI głównym powodem zwolnień” był prawdziwy dla marca–lipca i dla sumy roku; dla ostatnich dwóch miesięcy już nie.

Kto ustalił przyczynę

Challenger nikogo nie ankietuje. Kompiluje publiczne ogłoszenia zwolnień (komunikaty spółek, doniesienia mediów, zgłoszenia regulacyjne) i sam przypisuje im powód na podstawie tego, co firma podała do wiadomości.

Bywa przy tym ostrożniejszy niż nagłówki. Gdy związek zawodowy nowojorskiego szpitala Montefiore ogłosił w lipcu 2026, że oprogramowanie zastąpiło dwanaście etatów, a szpital nazwał to przedstawienie mylącym, Challenger zapisał te cięcia jako „aktualizację technologiczną, możliwe że AI”, a nie jako AI. Tej kategorii używa wtedy, gdy firma mówi o nowej technologii, a związek z AI jest sugerowany, ale nie wykazany.

Filtrem pozostaje jednak to, co firma zdecydowała się powiedzieć publicznie. Badacze rynku pracy cytowani przez CNBC zwracają uwagę, że wskazanie na AI bywa wygodne: brzmi lepiej niż spadek popytu. Sam raport lipcowy ujmuje to bez ogródek: nazwanie AI w zapowiedzi zwolnień potrafi zjednać inwestorów i jednocześnie odepchnąć obecnych i przyszłych pracowników.

Challenger rzetelnie mierzy więc to, co pracodawcy mówią publicznie. Poziom pewności jako miary rzeczywistej przyczyny: niski.

Zwolnień ubywa

To kontekst, który w doniesieniach znika najczęściej. Do września 2026 amerykańscy pracodawcy zapowiedzieli łącznie 573 195 zwolnień, o 39 procent mniej niż w tym samym okresie 2025 roku, kiedy było ich 946 426. Wrzesień 2026 z wynikiem 43 281 cięć był najsłabszym wrześniem od 2022 roku.

Zdanie „AI jest najczęstszym powodem zwolnień w tym roku” i zdanie „zwolnień jest znacznie mniej niż rok temu” są więc jednocześnie prawdziwe, a razem znaczą co innego niż każde z osobna.

Większość tego spadku przypada na sektor rządowy, który do września 2025 roku zapowiedział 299 755 zwolnień, a do września 2026 roku 23 010. Bez niego zwolnień do września 2026 roku jest mniej o 15 procent niż rok wcześniej (550 185 wobec 646 671). Więcej cięć niż rok wcześniej zapowiedziało 9 z 30 branż, które śledzi Challenger. Prowadzi technologia: 165 925 zwolnień do września, o 54 procent więcej rok do roku i 29 procent wszystkich cięć w gospodarce. Druga jest branża transportowa z 44 430 zwolnieniami, o 190 procent więcej niż rok wcześniej.

Co pokazują dane z Unii Europejskiej

Na poziomie całej UE dane nie pokazują, żeby AI odbierała pracę młodym. Polski Instytut Ekonomiczny omówił 1 października 2026 roku opracowanie Eurofound. Według niego w latach 2019⁠–⁠2025 zatrudnienie osób w wieku 15⁠–⁠29 lat w zawodach o wysokim wykorzystaniu AI wzrosło o 16,4 procenta, a osób w wieku 30⁠–⁠49 lat o 15 procent. Zawody o niskim wykorzystaniu AI traciły udział w zatrudnieniu obu grup.

PIE zaznacza, że przesunięcie w stronę zawodów o wysokim wykorzystaniu AI zaczęło się na długo przed pandemią i premierą ChatGPT. Dane na poziomie UE nie pozwalają według PIE jednoznacznie przypisać zmian w zatrudnieniu młodych generatywnej AI ani pracy zdalnej. Nie wyklucza, że w przyszłości pojawią się w UE efekty podobne do tych, które dane z USA wiążą z AI wśród najmłodszych pracowników na stanowiskach początkowych. Zawody dzieli na grupy według wyników badania AIM-WORK Wspólnego Centrum Badawczego KE, czyli według obecnego wykorzystania AI; utraty pracy ten podział nie mierzy. Danych osobno dla Polski w tym omówieniu nie ma.

Co z Polską

Liczby zwolnień z powodu AI dla Polski nikt nie zbiera. GUS nie prowadzi takiej kategorii i nie robi tego żadna instytucja rynku pracy. Polskie doniesienia o „zwolnieniach przez AI” referują dane amerykańskie, zwykle bez zaznaczenia, że pochodzą z samodeklaracji.

Najbliżej pomiaru jest ankieta NBP. W raporcie Szybki Monitoring z lipca 2026 roku niespełna 1 procent ankietowanych przedsiębiorców deklaruje, że zwiększenie skali AI w 2025 roku umożliwiło redukcję etatów. NBP podaje, że w żadnym sektorze ten odsetek nie przekracza 2 procent: najwyższy jest w handlu, 1,8 procent, i w transporcie, 1,7 procent. To deklaracje firm z ankiety przeprowadzonej w kwietniu i maju 2026 roku, a raport nie podaje liczby zlikwidowanych etatów.

Oficjalną miarę tego, ile firm w Polsce w ogóle używa AI, podaje GUS: w 2025 roku 8,7 procenta przedsiębiorstw od 10 pracujących. W zestawieniu Eurostatu za ten sam rok Polska ma 8,4 procenta, a średnia unijna wynosi 20,0 procent, czyli jest ponad dwukrotnie wyższa. Rozpisałem to w tekście o danych GUS. Te odsetki nie mówią, ilu pracowników zatrudniają firmy używające AI ani ile etatów zlikwidowały.

Wiadomo też, czego Polacy się spodziewają. Pew Research Center opublikował 17 września 2026 roku badanie prowadzone od lutego do maja 2026 na 42 151 osobach w 36 krajach i osobno w Stanach Zjednoczonych. W tym badaniu 59 procent Polaków odpowiedziało, że w ciągu 20 lat AI zmniejszy liczbę miejsc pracy, 2 procent, że zwiększy, a 25 procent nie spodziewa się większej różnicy. Odsetek bardziej zaniepokojonych niż podekscytowanych AI wzrósł w Polsce z 37 procent w 2025 roku do 45 procent w 2026, a wśród osób w wieku 18⁠–⁠34 lat z 24 do 37 procent. Ten pomiar dotyczy oczekiwań; zmian zatrudnienia nie mierzy.

Druga strona rachunku

Zwolnienia to jedna kolumna. JLL przeprowadził The Future of Work Survey 2026 od stycznia do kwietnia 2026 na ponad 2200 członkach zarządów w 21 krajach. W tym badaniu 60 procent liderów spodziewało się wzrostu zatrudnienia zamiast spadku, a 60 procent przeprojektowania ról przez AI zamiast ich likwidacji. To dane globalne. Poziom pewności: średni, bo to badanie deklaratywne, tak samo jak dane Challengera, tyle że pytające o plany zamiast o przeszłość.

Tych liczb nie da się zestawić wprost: jedna dotyczy zapowiedzianych zwolnień w USA, druga globalnych planów zatrudnienia. Wspólne mają to, że obie opierają się na tym, co firmy same deklarują. Na obraz rzeczywisty trzeba będzie poczekać do statystyk zatrudnienia.

Czego ta liczba nie mówi

Różnica między zapowiedzią a wykonaniem bywa duża, bo część zapowiedzianych cięć nigdy nie dochodzi do skutku, a część firm redukuje przez naturalne odejścia. Challenger mierzy moment ogłoszenia, nie moment rozstania.

Dlatego zdanie „AI zlikwidowała tyle a tyle miejsc pracy” jest w tej chwili nie do obronienia. Obronić da się zdanie słabsze: w tylu zapowiedzianych zwolnieniach pracodawcy w Stanach Zjednoczonych podali AI jako powód.